ETIOPATOGENEZA

 

cells-1872666_1920

 

 

Etiologia zespołu Sjögrena (ZS) nie została do końca wyjaśniona. Przypuszcza się, że pewną rolę może odgrywać predyspozycja genetyczna (stwierdzono związek z antygenami zgodności tkankowej), nakładające się czynniki środowiskowe, takie jak np. infekcje wirusowe czy wpływ hormonów płciowych (przewaga chorych kobiet do mężczyzn wynosi około 9:1).
Przeprowadzone badania wykazały że ZS częściej występuje wśród bliźniąt jednojajowych, jednak zgodność wynosi tylko ok 20%, co sugeruje udział czynników pozagenetycznych.
Czynniki genetyczne
Przemawia za tym zwiększona częstość występowania ZS w rodzinach, w których stwierdza się częstsze występowanie chorób autoimmunologicznych.
Badania sugerują istotną rolę ludzkich antygenów zgodności tkankowej (HLA) oraz genów kodujących składowe odporności wrodzonej i nabytej.

 

Wirusy
Bierze się pod uwagę udział wirusów: EBV, HTLV-1, HIV, HCV, Coxsackie.
Wirusy HIV i HTLV-1 oraz HCV mogą powodować zaburzenia, które pod wieloma względami przypominają te występujące w ZS.
Dowody na trwającą lub przebytą infekcję wirusową można wykryć u wielu pacjentów z ZS, ale do tej pory nie wykryto obecności konkretnego wirusa w dużym stężeniu w tkankach docelowych.
Materiał genetyczny wirusa EBV jest znajdowany w materiałach biopsyjnych z gruczołów ślinowych pacjentów z ZS, ale podobne znaleziska stwierdzano również u zdrowych osób. Z uwagi na duże rozpowszechnienie tego wirusa w populacji ustalenie dokładnego związku jest trudne.
Układ immunologiczny
Uważa się, że uszkodzenie komórek wydzielniczych gruczołów, zarówno przez infekcję wirusową, jak i udział predyspozycji genetycznej, prowadzi do migracji antygenu SSA z wnętrza komórki na jej powierzchnię. Taka komórka „unika” normalnego procesu zniszczenia poprzez apoptozę, natomiast „przyciąga” i aktywuje komórki układu odpornościowego. Ten ciąg zdarzeń wyzwala procesy napędzające wytwarzanie autoprzeciwciał i dalsze uszkodzenie tkanki za pośrednictwem stymulacji układu immunologicznego (m.in. poprzez uwalnianie cytokin prozapalnych).
W obrębie zajętych gruczołów i narządów dochodzi do nacieków komórkowych złożonych z komórek jednojądrowych, głównie limfocytów T.
W przebiegu zespołu Sjögrena dochodzi do zwiększonego wytwarzania różnych autoprzeciwciał: czynnika reumatoidalnego, przeciwciał przeciwjądrowych oraz uznanych za markery choroby przeciwciał przeciw antygenom SSA(Ro) i SSB(La). P/ciała antycentromerowe (typowe dla twardziny układowej) mogą występować u pacjentów z ZS i wiążą się z wyższą częstością występowania teleangiektazji i objawu Raynauda. Stwierdza się również obecność innych p/ciał (np. przeciw alfa-fodrynie), jednak nie znaleziono na razie dowodów na ich patogenną rolę.

 

Czynniki hormonalne

Niektóre badania sugerują nieprawidłowości w działaniu osi podwzgórze-przysadka-nadnercza, powodujące zmniejszoną produkcję androgenów nadnerczowych (w szczególności siarczanu dehydroepiandrosteronu – DHEA-S) u pacjentów z ZS.
Brak estrogenów i aktywnych androgenów może powodować apoptozę komórek nabłonka gruczołów ślinowych. Menopauza i związane z nią zaburzenia hormonalne również mogą prowadzić do procesów apoptotycznych w obrębie gruczołów ślinowych i w konsekwencji wywoływać nieprawidłową odpowiedź immunologiczną.

 

 

Objawy pozagruczołowe w ZS mogą wynikać z zapalenia naczyń, bezpośredniego uszkadzającego działania autoprzeciwciał lub naciekania przez limfocyty narządów docelowych. Dowody na potencjalną uszkadzającą rolę autoprzeciwciał w ZS pochodzą od noworodków z wrodzonym blokiem serca, których matki miały wysokie stężenie p/ciał anty-SSA we krwi.